سلاح امام زمان
ظهور منجی و برقراری حکومتی واحد در سراسر گیتی بر اساس عدالت در همه جنبه های وجودی انسان، به معنای واقعی کلمه از جمله باورهایی است که بیشتر مکاتب دینی و فکری دنیا در آن مشترکند. در این میان اسلام به عنوان مترقی ترین مکتب انسان ساز به نحوی جامع با ارایه ایدئولوژی منسجم به این بحث پرداخته است. از این رو بر مسلمانان است تا پیوسته با تبیین زوایای مختلف این بحث، آن را زنده نگهدارند.
در حالی که اطلاعات ما از این موضوع خصوصا جزئیات آن، منحصر در اخباری است که ائمه در برهه ای خاص از زمان بیان داشته اند و طبیعی است که مفاهیم مورد نظر خود را باید در غالب الفاظی قابل فهم برای مخاطبان ارائه می کرده-اند؛ و ازطرفی باتوجه به گذرا بودن زمان و سیر تکاملی آن؛ مصادیق الفاظ تغییر یافته اند1؛ این تغییر باعث شده است که عده ای تعابیر اولیه را نپذیرند و آنها را دست مایه ای برای مخدوش کردن اصل موضوع بدانند.
یکی از این موارد سلاح امام زمان است. که در مواردی از آن با نام شمشیر یاد شده است. و باعث طرح شبهاتی در این خصوص شده است. در حالی که می توان با استفاده از خود روایات و اصول کلی غیر قابل تردید پاسخ این شبهات را داد و به تنقیح بهتر موضوع پرداخت.
در رابطه با ظهور منجی چند نکته قطعی و غیر قابل تردید است، که توجه به آنها می تواند ما را در داشتن درکی واقع -بینانه تر از موضوع کمک کند و بسیاری از انحرافات را رفع نماید:
• او بر تمام نظام های سلطه گر و سمتگران غلبه می کند.
• غلبه و برتری، در برتری نظامی منحصر نیست، بلکه دو عنصر اساسی و کلی دارد: الف ) علم ، ب ) قدرت.
• منجی موعود به هیچ وجه با بیداد گران و ظالمان سازش و مصالحه نخواهد کرد، در نتیجه یا همه باید از او پیروی کنند پس نیازی به سلاح جنگی نخواهد بود؛ و یا اینکه با او به منازعه و جنگ بپردازند، که در آن صورت قطعا پیروزی از آن منجی خواهد بود.
• حکومتی که منجی، طلایه دار آن است، بر پایه عدل و داد بنا خواهد شد، بنابراین سلاحی که برای غلبه بر ستمگران بکار گرفته می شود به نحوی خواهد بود که بیگناهان از گزند آن به دور خواهند ماند.
• حکومتی که توسط منجی شکل می گیرد، جهانی خواهد بود و تمام نقاط عالم را فرا خواهد گرفت، چنین حکومتی، نیازمند ابزار و وسایلی بسیار مدرن و پیشرفته است، زیرا برای اداره آن با توجه به شاخصه های عدالت و امنیت همه جانبه، راهی غیر از استفاده از چنین ابزاری نخواهد ماند، در نتیجه سلاحی که در آن عصر به کار گرفته خواهد شد متناسب با این ابزار خواهد بود.
• اینکه موعود بخواهد همه امور عالم را در عصر ظهور با معجزه پیش ببرد پذیرفتنی نیست، زیرا در آن صورت نیازی به گذر زمان نیست [ و در این صورت اساسا نیازی نبود تا نبی اکرم (ص) و ائمه طاهرین (ع) برای هدایت جامعه و مقابله با اصحاب زر و زور وتزویر، این همه زجر بکشند... ] و همچنین موعود نیز می باید خیلی پیش از این ظهور می کرد؛ از طرفی معجزه نه آن چنان متکی به نیرو و ابزار مادی است و نه نیاز به جنگ و خونریزی دارد. بنابر این چنانچه نیاز به جنگ و مبارزه باشد، قطعا در قالب ابزار و آلات عادی زمان خودش واقع خواهد شد، هر چند این امر منافاتی با تاییدات خاص الهی در موارد ویژه ندارد.
امام باقر علیه السلام: وقتی که قائم ما ظهور کند، دستش را بر سر مردم قرار می دهد، پس عقول ایشان جمع و متمرکز می شود و به دنبال آن اخلاق ایشان کامل می شود
• چنانچه منجی مجبور به جنگ شود، تعیین نوع سلاحی که طرفین در آن زمان بکار خواهند برد ممکن نیست. زیرا از آنجا که زمان دقیق ظهور برهمگان پوشیده است وما شناختی دقیق و تصوری قابل درک از آینده نداریم، طبعا این امر برای ما نا ممکن خواهد بود. همانطور که 200 سال قبل حتی دانشمندان و نوابغ نیز نمی توانستند تصوری مطابق با واقع از سلاحهای پیشرفته امروزی داشته باشند.
با توجه به نکات فوق که بر گرفته از دلایل عقلی و نقلی است می توانیم بگوییم: منجی موعود که ظهور او قطعی است، برای اشاعه انسانیّت در سایه عدالت و امنیت همه جانبه به سراسر گیتی، هر مانعی را از میان برمی دارد و همه طاغوت ها را نابود خواهد کرد. او خود در مسیر این هدف، هرگز از حد عدل خارج نخواهد شد. و البته این غلبه با دانش و قدرت به دست خواهد آمد هر چند ما نتوانیم درک درستی از ابزار و نحوه این غلبه داشته باشیم، حال باید با در نظر داشتن نکات فوق، این مساله را بررسی کرد.
قبل از بررسی اخبار وارد شده در خصوص سلاح امام زمان (عج)، تذکر دو نکته لازم است:
• در خبر دادن از یک واقعیت - خصوصا واقعیتی که در آینده ای بسیار دور محقق خواهد شد - ملاحظاتی وجود دارد، به عنوان مثال با توجه به اینکه شنوندگان، اولین کسانی اند که گوینده، قصد انتقال یک آگاهی را به آنان دارد رعایت سطح درک و فهم آنها اجتناب ناپذیر است. 2
• فهم و درک بعضی از امور، همگانی و همه فهم است؛ یعنی از انسان های اولیه تا انسان مترقی امروزی، همه برداشت و درکی واحد، از آن دارند. مفهوم جنگ و نزاع و نیز غلبه بر دشمن برای همه بدیهی است، هر چند در هر زمان با اصطلاحات خاصی منتقل می شود و ابزار آن متفاوت است.
پس محور اصلی بحث این است که ضمن در نظر داشتن موارد بالا با مراجعه به روایات بتوانیم درک صحیح تری از ابزاری که در خدمت منجی است - و بطور خاص سلاحی که او بکار می برد و برای دستیابی به اهدافش از آن استفاده می-کند - داشته باشیم.
اهداف منجی در گرو پیروزی در دو جبهه است
برقراری حکومت واحد جهانی با این خصوصیات ویژه و پیاده شدن اهداف منجی در گرو پیروزی در دو جبهه کلی است، که هر کدام سلاح متناسب خود را می طلبد:
الف) جبهه فرهنگی: در این جبهه منجی با ارائه برنامه جامع و برتر فرهنگی که تمام ابعاد وجودی بشر را مورد توجه قرار داده باشد، تمام فرهنگ ها و تمدن های موجود عالم را اصلاح، و افکار و عقاید باطلی را که مانع سعادت جوامع انسانی هستند، را از بین می برد.
ب) جبهه جنگ فیزیکی: از آنجا که عالم هیچ گاه از اصحاب زر و زور و تزویر خالی نبوده است چنانچه این افراد از راه منطق و دلیل اصلاح نشوند، به ناچار باید همچون علفهای هرز که مانع رشد و تعالی بشریتند، از میان برداشته شوند. 3
امام باقر علیه السلام می فرمایند:مهدی رهسپار کوفه می شود و شانزده هزار مرد مسلح در مقابل او قرار می گیرند، بعد از آنکه بر آنها اتمام حجت کرد و نپذیرفتند، در نیم روزی همه را از میان برمی دارد
جبهه فرهنگی
پیروزی منجی و فراگیر شدن فرهنگ انسان ساز مهدوی، نیازمند فراهم شدن دو مقدمه اساسی است:
1) ارائه این فرهنگ
2) پذیرش و پیاده شدن این فرهنگ
نقطه عطف هر دو مقدمه، بهره مندی از علم و دانشی است که بتوان در سایه آن، حق را به بهترین وجه ارائه نمود و در مقابل، مردم نیز خود توان تشخیص حق از باطل را داشته باشند. از این رو در روایات گاهی به علم سرشار حضرت مهدی عج اشاره شده است:
امام صادق علیه السلام: 25 حرف از 27 حرف علم را قائم ما، در بین مردم پخش می کند. 4
امام باقر علیه السلام: علم به کتاب خدا و سنت پیامبرش همچون گیاهی که از بهترین بذرش می روید، در قلب مهدی ما می روید. 5
و گاهی نیز به کمال عقول و اخلاق مردم در آن زمان اشاره شده است:
امام باقر علیه السلام: وقتی که قائم ما ظهور کند، دستش را بر سر مردم قرار می دهد، پس عقول ایشان جمع و متمرکز می-شود و به دنبال آن اخلاق ایشان کامل می شود. 6
بنابراین بهترین علوم، در بهترین بستر ممکن ارائه می گردد و در چنین شرایطی زمینه، برای اشاعه فرهنگ انسان ساز مهدوی فراهم می شود.
و شاید بتوان بعضی از روایات را شاهد این مطلب دانست که علم، سلاح اصلی و حقیقی امام زمان است:
امام صادق علیه السلام: همراه 313 یار خاص امام زمان شمشیر هایی است که بر هر کدام (1000) کلمه نوشته شده است، که هر کلمه اش کلید 1000 کلمه است. 7
خصوصا این که عبارت « هر کلمه اش کلید 1000 کلمه است » دربیشتر روایاتِ ائمه اطهار علیهم السلام، کنایه از علم است.
منجی با برتری علمی خود تمدنی نو را بنا می نهد که همه تنشگان حقیقت را به سوی خود جذب و سیراب خواهد نمود و همه را زیر پرچم خود جمع نموده، و تمام فرهنگ های ناکار آمد و باطل را از میان بر می دارد. و البته شکی نیست که همه پیشرفت ها و برتری ها، حتی ساخت و کاربرد سلاح نظامی در سایه علم، محقق خواهد شد؛ بنابراین سلاح حقیقی همان علم است.
جبهه جنگ فیزیکی
همانطور که گفته شد، اصحاب زر و زور و تزویر – در صورت عدم پذیرش حق - قطعا به جهت حفظ منافعشان به مقابله با جبهه حق، خواهند پرداخت و راهی غیر از جنگ باقی نخواهد ماند:
امام باقر علیه السلام :مهدی رهسپار کوفه می شود و شانزده هزار مرد مسلح در مقابل او قرار می گیرند، بعد از آنکه بر آنها اتمام حجت کرد و نپذیرفتند، در نیم روزی همه را از میان برمی دارد ...8
در اینکه ظهور منجی و مکتب او به ضرر ظالمان است، شکی نیست و حاصل عدم سازش دو جبهه، غیر از جنگ نمی-تواند باشد؛ نوع ابزار خیلی مهم نیست، ولی به هر حال در این جنگ، مستضعفان9، پیروز و مهدی برهمه جا مسلط می شود:
امام صادق علیه السلام:... او با یاران خویش هند و دیلم و کرد و ترک و روم و بربر و ما بین مشرق و مغرب را فتح می کند ..10
در روایات، قطعی بودن نابودی مخالفان حق، که مستلزم سلاح برتر و برتری نظامی است، این گونه مطرح شده است:
سلاح او سلاحی ویژه است
امام صادق علیه السلام : ... یاران مهدی در ساعتی شرق تا غرب را درخواهند نوردید و آهن در آنها اثر نخواهد کرد و البته سلاح آنها از آهن است و نه از جنس این آهن، بطوری که اگر یکی از آنها با شمشیر خود به کوهی بزند، دو نیمه خواهد شد ... 11
امام باقر علیه السلام : ... با او شمشیری است برنده و و یرانگرِ (ظلم) که روم و ... را به إذن خدا فتح خواهد نمود...12
امام صادق علیه السلام می فرمایند: او مدتی با شمشیر پیامبر علیه دشمنان می جنگد ... و از دشمنان غیر از شمشیر دریافت نمی کند و غیر شمشیر به آنها نمی دهد
امداد غیبی ونصرت الهی، سلاحی در خدمت قائم
امام صادق علیه السلام می فرماید: عذاب ذلت آوری که قوم ثمود را از بین برد، [به عنوان سلاح در خدمت قائم خواهد بود]...13
از این روایت می توان استفاده کرد که انسان های ستمگر و لجباز، همچون علف های هرزی که انسانیت را به انحطاط می کشانند، و لو در سایه عذاب الهی - مانند خسف بیدا14 - از میان برداشته خواهند شد.
تنها دو نکته ای که باقی می ماند این است که :
1) چرا در بیشتر روایات واژه شمشیر برای معرفی سلاح امام زمان به کار رفته است؟
اولا: از سلاح دشمن نیز تعبیر به سیف شده است:
امام صادق علیه السلام : او مدتی با شمشیر پیامبر علیه دشمنان می جنگد ... و از دشمنان غیر از شمشیر دریافت نمی کند و غیر شمشیر به آنها نمی دهد. 15
و در دعایی معروف به دعای فرج چنین آمده است:
... خدایا به واسطه او هر نیزه ای را به زیر آور و هر سپاهی را درهم بکوب و هر شمشیری را بشکن ...16
ثانیا: در روایات، تعابیر دیگری نیز به کار رفته است که بیشتر، متناسب با ذهن مخاطب است تا واقعیت خارجی:
امام علی علیه السلام : مهدی از یاران خود تعهداتی میگیرد : بر خانه ای هجوم نبرند و هرگز به کسی ظلم نکنند و بر اسبهای خوشسوار (مرکبهای خوش نشین) ننشینند. 17
در روایت اسب را به عنوان مرکب و وسیله نقلیه در عصر ظهور معرفی نموده است که با تکنولوژی پیشرفته امروز سازگار نیست.
بنابراین با توجه به اینکه در ادبیات عرب، شمشیر نماد قدرت و برتری است، استفاده از این واژگان، صرفا برای انتقال مفاهیمی مانند غلبه و برتری بوده است، که مخاطبِ آن روز، لفظ دیگری برای آن نمی شناخته است، هر چند با توجه به حرکت رو به جلوی زمان، در هر عصری وسیله برتری و غلبه بر دشمن،مصداق متناسب خود را خواهد داشت.
2) امام زمان با سلاح های پیشرفته امروزی چگونه مقابله می کند؟
در این رابطه به تذکر دو نکته بسنده می کنیم :
اولا: صرف وجود این سلاح ها مشکلی ایجاد نخواهد کرد، بلکه به کار گرفتن آنها ایجاد مشکل می کند؛ با توجه به بهره-مندی امام زمان از سلاح های برتر – که به گوشه ای از آن اشاره شد- بار روانی وجود سلاح دشمن از بین می رود و حتی اصل سلاح آنها هم کارایی خود را از دست می دهد؛ به عنوان مثال با آمدن تنفگ و اسلحه های نوین، سلاح های قدیمی مثل شمشیر و ... کارایی خود را از دست دادند.
ثانیا: ممکن است با توجه به رشد عقلانی بشر در آینده، این سلاح ها از میان برداشته شوند و یا اینکه لااقل، حاکمان مستبد، تحت تاثیر افکار عمومی از بکار بردن انها اجتناب کنند.
جمع بندی
حکومت جهانی مهدوی، در راستای تحقق خود، با دو جبهه فرهنگی و نظامی روبرو است و برای مقابله با دشمنان در هر یک از این دوجبهه، سلاح مناسب آن نیاز است، لذا در روایات، سلاح امام زمان (عج) را علم و شمشیر معرفی کرده-اند.
در بخش دیگری از این نوشتار، معلوم گردید که لزوما شمشیر، نباید به همان معنای مصطلح آن باشد، بلکه با توجه به قرائن و شواهدی که ذکر شد، این واژه – شمشیر – بیشتر، نمادین می باشد و در روایاتی که گذشت معلوم گردید که حتی از علم و امداد های غیبی، هم به «سیف» تعبیر شده است.
نکته دیگر این نوشتار، این بود که سلاح های بظاهر پیشرفته دشمن، در مقابل جبهه امام زمان (عج) کارآیی خود را از دست می دهند و این عدم کارآمدی از یک طرف، ریشه در رشد عقول مردم و جامعه جهانی، و از طرفی دیگر، ریشه در سلاح برتر حضرت مهدی (عج) که پیشتر به آن اشاره شد، دارد.
بخش مهدویت تبیان
نویسنده : مصطفی فرخی
منابع:
قرآن کریم .
مکارم شیرازی، ناصر؛ حکومت جهانی مهدی، قم، نسل جوان، 1386، چاپ نینوا، ششم، ص141 – 151.
امینی گلستانی، محمد؛ سیمای جهان در عصر امام زمان، قم، مسجد جمکران، 1385، چاپ پاسدار اسلام.
النعمانی، محمد بن ابراهیم؛ الغیبه، تحقیق علی اکبر غفاری، طهران،مکتبه الصدوق.
الكورانی العاملی، شیخ علی؛ معجم أحادیث الامام المهدی (ع)،قم، موسسه معارف اسلامی،1411،چاپ بهمن، اول.
الحلی، حسنبن سلیمان؛ المحتضر، نجف، نشر حیدریه،1370ق، اول .
مجلسی، محمدباقر؛ بحار الأنوار،بیروت،موسسه وفا، 1403ق، دوم، چاپ وفا .
الأصفهانی، میرزا محمد تقی؛ مكیال المكارم، تحقیق سید علی عاشور، بیروت، اعلمی، 1421ق، اول.
الحسنی، السید ابن طاووس؛ الملاحم والفتن فی ظهور غایب المنتظر، قم، منشورات رضی، 1398، پنجم.
[1] - سلاح مفهومی خاص و لفظی ویژه دارد ولی درهر برهه از زمان، مصداقی خاص با بار معنایی ویژه ای را منتقل می کند. در گذشته از سلاح جنگی، شمشیر و جنگ تن به تن به ذهن می-آمد ولی امروزه بمب های مخرب وجنگ الکترونیک به ذهن می آید.
[2] - حتی امروزه نمی توان بعضی از تکنولوژی های پیشرفته را مطابق با آنچه هست به آسانی به بعضی از افراد منتقل کرد، مگر مطابق با آنچه او می تواند درک کند.
3 - نیاز به توضیح ندارد که برای دست یابی به نتیجه مطلوب در هر یک از دو محور مطرح شده، باید از ابزار و سلاح مناسب بهره برد. از این رو، روایات با عنایت به دو محور فوق به تشریح چگونگی تحقق آرمان منجی و سلاحی که بکار خواهد گرفت، پرداخته اند؛ و به بعضی از مقدماتی که زمینه را بیش از پیش فراهم می کنند، نیز اشاره شده است، از جمله مقدمات آن، از هم پاشیدگی و گسیختگی عالم به طرق مختلف است:
امام باقر علیه السلام: ... قیام قایم در زمانی است که مردم گرفتار هراس، زلزله، بلاها و طاعون شده اند .جنگها و اختلافها فراگیر شده گیر شده است، به نحوی که آرزوی مرگ می کنند ... .
چنین شرایطی محصول نا کار آمدی و سرخوردگی نظام هایی است که مدعی اداره عالمند؛ این شرایط دو پیامد دارد : الف) فراهم شدن زمینه و اقبال عمومی برای عدالت، و نظامی کار آمد که منجی، طلایه دار آن است. ب) عدم انسجام در جبهه باطل، برای هرگونه مقابله .
[4] - العلم سبعه و عشرون حرفا فجمیع ما جائت به الرسل حرفان ... فاذا قام قائمنا أخرج خمسه و عشرین حرفا فتثها فی الناس ... . (بحارالانوار، ج 52، ص 336)
[5] - إن العلم بکتاب الله عزوجل و سنه نبیه صلی الله علیه و آله ینبت فی قلب مهدینا کما ینبت الزرع عن أحسن نباته ... .(اثبات الهدات، ص 91)
[6] - إذا قام قائمنا وضع یده علی روس العباد فمع بها عقولهم و أکمل به أخلاقهم. (اصول کافی، ج 1، ص 25)
[7] - سیأتی فی مسجدكم ثلاثمائة وثلاثة عشر رجلا ... علیهم السیوف ، مكتوب على كل سیف كلمة تفتح ألف كلمة ... . (بحار الأنوار، ج52، ص 286 )
[8] - ... و یسیر إلى الكوفة فیخرج منها ستة عشر ألفا من البتریة شاكین فی السلاح ... فیضع السیف فیهم على ظهر النجف عشیة الاثنین من العصر إلى العشاء فیقتلهم ... . (معجم أحادیث الامام المهدی (ع) ، ج3، ص 306)
[9] - و نرید أن نمن على الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم أئمة و نجعلهم الوارثین (سوره قصص، آیه 5)
[10]- یغزوا بهم الامام الهند و الدیلم و الكرد و الترك و الروم و بربر و ما بین جابرسا إلى جابلقا ، وهما مدینتان واحدة بالمشرق ، واخرى بالمغرب ... . (المحتضر، ص103)
[11] - لو أنهم وردوا على ما بین المشرق و المغرب من الخلق لافنوهم فی ساعة واحدة لا یختل الحدید فیهم و لهم سیوف من حدید غیر هذا الحدید، لو ضرب أحدهم بسیفه جبلا، لقده حتى یفصله ... . (بحار الأنوار ، ج 27 ، ص 43)
[12]- و معه سیف مخترط یفتح الله له الروم و ... . (الغیبة، ص 235)
[13]- ... فان الله سبحانه یقول: (وأما ثمود فهدیناهم فاستحبوا العمى على الهدى فأخذتهم صاعقة العذاب الهون) فهو السیف إذا قام القائم علیه السلام ... . (بحار الأنوار، ، ج 24، ص 72)
[14] - نزل جیش السفیانی البیداء فیخسف بهم . (معجم أحادیث الامام المهدی (ع) ، ج1، ص400)
[15] - ... و سیفه سیف رسول الله ( صلى الله علیه و آله ) ذو الفقار، یجرد السیف على عاتقه ثمانیة أشهر یقتل هرجا ، ... فلا یأخذ منها إلا السیف، و لا یعطیها إلا السیف. (الغیبة، ص 320)
[16] - ... و لا رمحا إلا قصفه، و لا جندا إلا فرقه و لا سیفا إلا كسره و ... . (مكیال المكارم، ج 2، ص 93)
[17] - قال أمیر المؤمنین " ع " ... و یقول أنا المهدی فیقول بایعوا على أربعین خصلة و اشترطوا عشرة خصال ... ولا یهجموا منزلا و لا یضربوا أحدا بالحق و لا یركبوا الخیل الهمالیج( حسن السیر الدابه ) و ... . (الملاحم والفتن، ص149)
هروقت دلت میگیره ، هروقت دلتنگش می شی، هروقت دچار مشکلی حل نشدنی می شی، هر وقت تنها می شی یا هروقت احساس میکنی داری به آخرخط می رسی که امیدوارم هچ وقت چنین فکری نکنی فقط صدایش کن. صدایش که می کنی، می شنود، لازم نیست فریاد بزنی،آرام هم بگویی ،جوابت رامی ده،کافی است دستهایت رابه سمت آسمون بگیری،دلت راصاف کنی وباتمام وجودت نامش را زمزمه کنی،صادقانه صدایش بزن تاعاشقانه لبیک بگوید.
ای سیّد خراسان بر تو سلام یاران